-Яагаад заавал Таван толгойн төсөлд “Алтай холдинг”, “Шунхлай”, “Петровис”, “Эм Си Эс” “Туул кашмер” зэрэг компаниудыг сонгосон юм бол. Асуудал үүсгээд байгаа Х.Баттулга, Н.Батбаяр нарын “Женко”, “Фортуна” компанийг яагаад сонгож болоогүй юм бол. Энд ямар нэг шалгуур байна уу?   
-Таван толгойн төсөлд Монголын боломжийн компаниуд оролцож байгаа. Анх “Майн Инфо” компани Таван толгойн лицензийг аваад төслийг хэрэгжүүлэхийн тулд бизнесийн арга барил, туршлага чадавхаараа тохирох хүмүүс гэж “Алтай холдинг”-д хандаж санал тавьсан гэж бодож байна. Энэ төсөлд оруулахаар санал тавьсан бусад компаниудыг харахад хөрөнгө мөнгөний хэмжээ, хийсэн бүтээсэн зүйл гэх мэт хүчин зүйлийг нь голлон анхаарсан байх.  Бас бизнес хийдэг арга барилыг нь ч харгалзан үзсэн юм билээ. Энэ төсөлд багтсан компаниуд бизнесийн соёл, ёс суртахуун гэх мэт олон үнэт зүйлээрээ ойролцоо үнэлэмжтэй гэж би боддог. Нэг юмыг сайн ойлгох хэрэгтэй. Таван толгойн консерциумд байгаа “Эм Си Эс”, “Петровис”, “Моннис” зэрэг компанийн эзэд улс төрд ороогүй бизнесээ хийгээд л явж байгаа. Тухайн үед би ч гэсэн улс төрд ороогүй “Алтай холдинг”-оо удирдаад явсан. Хэрвээ улс төр харж энэ консорциумыг бүрдүүлсэн бол тэс өөр бүрэлдэхүүнтэй байх байсан болов уу.

-МоАХ-ын удирдлагууд Таван толгойг зарахаас нь өмнө төрд 100 хувь ав гэсэн утгатай шаардлага тавиад байгаа шүү дээ. Энэ талаар ямар бодол санаатай явдаг вэ?
-Хэлэлцээрийн төслийн дагуу Таван толгойн зарим орд газрын лицензийг эзэмшиж байсан “Энержи ресурс” ХХК-ийн 86 хувийг төр өөрийн мэдэлд авахаар байгаа. Үүний 50 хувийг Монголын төр эзэмшиж, үлдсэн 36 хувийг нь стратегийн хөрөнгө оруулагчдад Засгийн газар өөрөө мэдэж худалдана гэж гэрээний төсөлд заасан. Харин 14 хувийг нь Монголын томоохон 10 гаруй хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгж эзэмшиж үлдэхээр болсон. Үүний хоёр орчим хувийг “Алтай холдинг” эзэмшдэг. Хэрвээ Таван толгойн лицензийг 1999 онд эзэнгүй 10 сар хэвтэж байхад нь биднээс өөр нөхдүүд аваад өнгөрсөн найман жилийн дотор богино хугацааны ашгаа бодоод гаднынханд зарчихсан бол өнөөдөр төр 86 хувиа авна гэдэг яриа байх байсан уу. Зарим хүн Таван толгойн лицензийг зарах гэж байсан, зарчихсан, зарна гээд л цуурах юм. Тийм боломж, сонирхож яриа, хэлцэл хийх гэсэн хүмүүс, гадаадын компанийхан зөндөө байсан байх.

-Зарж болох байсан биз?
-“Энержи ресурс” ХХК-ийнхан лицензийг зараагүй өнөөдрийг хүрсэн. Цаашдаа ч Таван толгойг үүрээд хаа нэг тийшээ явчихгүй, лицензийг зараад алга болохгүй. Эцсийн эцэст энэ орд Монголын өмч хэвээрээ л үлдэнэ. Энэ л чухал шүү дээ. “Эм-Си-Эс”, “Шунхлай”, “Петровис” гэх мэт хувийн аж ахуйн нэгжүүд өөрсдийн мэргэжилтнүүдээ сургая, өргөн хүрээнд сэтгэж, бизнес хийж чаддаг болъё л гэж төслийг сонирхсон байх. Уг төсөлд багтсан бусад аж ахуйн нэгж ч гэсэн тийм л бодолтой байсан. Гэтэл Таван толгойн лицензийг аваад Монголын үндэсний биш гадны компаниудад өгөх тухай их ярих боллоо. Гадны компанид 36 биш, заавал 50 хувийг нь өгч, үндэсний компаниудыг төслөөс гаргах бодлого ч байх шиг. Үндэсний компаниудыг хөөж гаргаж, гадны компаниудыг заавал төртэйгээ адил хэмжээнд оруулах ёстой гээд яриад яваа хүмүүс бий. Үүнийг дэмжихгүй болохоор бидний эсрэг элдэв гүтгэлэг сэдэж, үлгэр домог зохиож, лицензийг хууль бусаар авсан болгож нэг үзээд, Хятадуудад зарах гэж байгаа гэж бас гөрдөх юм. Хэрвээ ийм дээрээ тулах юм бол монголын ард түмэн энэ асуудлыг шийдэх биз дээ. “Би энэ төсөлд байхгүй юм чинь чи ч бас байх ёсгүй” гэж боддог хүмүүс цөөнгүй байх шиг санагддаг. Ингэж асуудалд хандалгүй, элдэв явуулгад хуурталгүй төслийг эхлүүлж, улс орныхоо хөгжлийг хурдасгаж чадвал энэ Их хурал, Засгийн газрын хийсэн томоохон ажил болох учиртай юм.    

-Ингэж муу хэлүүлэн байж, өчнөөн тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийж, төлбөр төлж Таван толгойг авч үлдэж байхаар урьд өмнө зарчихаж болоогүй юм уу? 
-Ер нь Таван толгойн лицензийг найман жил гаруй хадгалж, гаднынханд зарчихалгүй авч үлдсэнээрээ элдвээр доромжлуулж, гүтгүүлж явна. Эх оронч царай гаргаад цээжээ дэлдээд яваа хүмүүс өөрсдийнхөө нэр дээрх лицензийг гаднынханд зараад л яваа сураг дуулдах юм байна шүү.
Би дээр хэлсэн энэ Таван толгойгоор зориуд олны анхаарлыг өөр тийш татаад ар хударгаар нь хэдэн арван саяар лиценз зарж, орд газрыг олон тэрбумаар нь  үнэлээд явж байна. Өнөөдрийн эх орончийн дүрд хувирсан эрхмүүд Таван толгойн лицензийг авах эзэнгүй жил орчим хэвтэж байхад нь аваад өдийг хүртэл хэдэн тэрбумын хөрөнгө оруулаад явахгүй хаана байсан юм бол гэж хааяа өөрийн эрхгүй бодох юм. Энэ төслөөс нэг ч хүрз нүүрс гараагүй, нэг ч төгрөгийн ашиг олоогүй байгаа. 2005-2006 он хүртэл хэн ч сонирхоогүй гэдгийг дахин хэлье. Ийм сэтгэл гаргаж чадахгүй байж зүтгэсэн нэгнийгээ гүтгэж элдэв домог зохиохоо болих хэрэгтэй. 

-“Энержи ресурс”-ийнхан Таван толгойн өөрсдийн мэдлийн 14 хувиа Хятадын “Shenhua” корпорацид зарах гэж байгаа. Энэ корпорацийнхан төрийн мэдлийн 36 хувийг бас авахаар болсон гэж зарим хүмүүс баталж бичээд байгаа нь аль хэр нотолгоотой зүйл вэ?
-“Энержи ресурс” ХХК 86 хувиа төрд өгсөн. Хэдэн хувиа, хэнд яаж зарахаа төр л мэднэ. Харин төр, засгийг 86 хувиасаа ард түмэнд хувь хүртээх ёстой гэж шаардана. Нэгэнт хөл дээрээ бат зогссон компаниудаас бүрдсэн консорциумынхан өөрсдийн мэдлийн хувиа зарах сонирхолгүй байгаа гэж би хувьдаа ойлгодог. Ганц хоёр лиценз эсвэл үлдсэн ганц хоёр хувийн хувьцаагаа наймаалж, хэдэн төгрөг олох хэмжээний хүмүүс биш. Тийм юм бодож энэ төсөлд ороогүй шүү дээ. Бид Таван толгой дахь хувиа зараагүй өнөөг хүрсэн. Харин та нарыг элдвээр шахаж шаардаад гаднынханд хямдхан заруулах бодлого хийж байгаа юм биш биз дээ гэж сануулах хүмүүс ч бас байх л юм.  

-Ер нь та нар 14 хувиа хэзээ ч зарахгүй гэж шийдсэн хэрэг үү. Тийм бизнес гэж байдаг юм уу, гарч болдоггүй шорон шиг?
-Уг нь гэрээний төсөлд аль нэг тал өөрийн хувьцаагаа зарахаар болбол эхлээд нөгөө талдаа санал болгоно гэсэн заалт бий. Өөрөөр хэлбэл, 14 хувиа зарах дээрээ тулбал эхлээд Засгийн газартаа хамгийн түрүүнд заавал санал болгох ёстой. Аль ч компанид байдаг хуулийн дагуух бизнесийн зарчмыг хүмүүс мэдэх учиртай. Үүнийг л мэдсээр байж мэдэн будилаад Хятадуудад зарах гэлээ гэж улс төр хийж байна.

-Үлдсэн ганц хоёр хувиа зарах хэмжээний хүмүүс биш гэж та хэллээ. Таван толгойн нэг хувь хэдэн зуун триллион долларын үнэтэй  гээ биз дээ?
-Тэгвэл таны яриагаар дэлхийн хамгийн баян 10 гаруй хүн Монголд байдаг болох нь ээ дээ /инээв/.

-Миний үг бишээ. Хөдөлгөөнийхөн тэгдэг. Цаасан дээр бичигдсэн баримтууд шүү дээ?
-Аливаа юманд хэмжээ хязгаар, бодит тооцоо гэж бий. Таван толгойн зах зээлийн бодит үнэ ямар вэ гэж тооцохын тулд нэг жишээ татъя. Дэлхийн хамгийн баян, уул уурхайн ¹1 компанийг “Би Эйч Пи Биллитон” гэдэг. Энэ компанийн өнөөгийн зах зээлийн бодит үнэ 150 орчим тэрбум доллар. Үүнийг зах зээлийн судалгаагаар хөндлөнгийн байгууллагууд тогтоосон байдаг. “Би Эйч Пи Биллитон” Таван толгой шиг хэдэн арван том уурхайтай. Тэр уурхайнууд нь Таван толгой шиг хоосон тал биш шүү дээ. Одоо үйлдвэрлэлээ явуулж байгаа, эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байгаа, мөнгө бий болгож байгаа уурхайнууд. Энэ компани коксжих нүүрсний дэлхийн хамгийн том үйлдвэрлэгчээс гадна алт, төмөр, зэс, мөнгө, ховор металлын дэлхийн таван том үйлдвэрлэгчийн нэг. Ийм компанийн зах зээлийн үнэ цэнэ 150 орчим тэрбум доллар байхад ганц ч хүрз нүүрс гаргаагүй Таван толгой энэ компаниас хэдэн зуу дахин үнэтэй байна гэж байх уу даа.
Таван толгойн үнэ цэнийг олон улсын хэмжээнд нэр хүндтэй томоохон банкиар бодуулахад 600 сая орчим долларын үнэтэй гэсэн Сангийн яамны тооцоо бий гэж зарим нэгэн эрх мэдэлтэй хүмүүс ярьж байна билээ. Тэгэхээр нэг хувь нь зургаан сая орчим доллар гэсэн үг л дээ. Гэхдээ нөөц тогтоох ажлууд нь дуусаад уурхай баригдаж эхлэх, хөрөнгө оруулахын хэрээр төслийн үнэ цэнэ нэмэгдэнэ. Ер нь өнөөдөр Таван толгой ямар үнэтэй, нэг хувь нь яаж үнэлэгдэх талаар ярьж маргах нь алаагүй байвгайн арьсыг хуваахтай адил болчихоод байна. Зарим улстөрч санаанд орсноо ярьж олон түмнийг их төөрөгдүүлэх юм.
Нэгэнт төр Таван толгойн ордын 86 хувийг авч байгаа тул удахгүй үнэлгээ, тооцоог нь олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудаар хийлгэж ард түмэнд танилцуулах байлгүй дээ. Энэ ажлын хэсэгт том тоо хэлээд яваа улстөрчид, иргэний хөдөлгөөний төлөөллөөс гадна мэргэжлийн эрдэмтэн судлаачдыг оруулах ёстой. Заавал ил тод байдлаар тооцоо судалгааг нь хийж харьцуулах хэрэгтэй. Ингэж байж жинхэнэ үнэ цэнийг нь тогтоож, төөрөгдлүүд арилна. Тэр үед олон нийт Таван толгойн ордыг ямар үнэ цэнэтэй болохыг бодитоор мэдэж авна. Нэг зүйлийг нэмж хэлэхэд Таван толгойд баригдах үйлдвэр эхний хэдэн жилдээ 15 сая тонн нүүрс олборлох хүчин чадалтай байхаар төлөвлөгдсөн гэсэн. Нэг жилд олборлох 15 сая тонн нүүрсний 14 хувь нь үндсэндээ нэг сая гаруй тонн нүүрс болно. Үүнийг Таван толгойн консерциумд багтаж байгаа 14 компанид хуваахад нэгд нь 70-80 орчим мянган тонн нүүрс л оногдоно. Гэтэл одоо “Энержи ресурс”-ийн орд газрын хажуугаас жилдээ нэг сая хүртэл тонн нүүрс олборлож буй Өмнөговь аймгийн оролцоотой “Тавантолгой” ХК нэг тонн нүүрсээ дөнгөж найман ам.доллараар зардаг гэсэн мэдээлэл байдаг шүү дээ. Энэ ханшаар бодож үзвэл хүмүүсийн яриад яваагаас огт өөр тоо гарна даа.

-Ингэхэд УИХ-ын гишүүн Х.Баттулга  Таван толгойн төсөлд багтаж буй хүмүүсийг олон нийтлэлдээ шүүмжилж бичлээ. Таныг бүр их онцолдог. Гэтэл та чив чимээгүй…
-Би бизнес хийж байхаасаа эхлэн нэг зарчим баримталж ирсэн. Хүнийг муулах шаардлага байхгүй, өөрөө л шударга, хуулийн дагуу ажиллах ёстой гэж. Өнөөдрийг хүртэл би зах зээлийн шударга өрсөлдөөнөөр, хууль журмын дагуу явж ирсэн. Надад зөрчсөн нэг ч хууль байхгүй гэдгийг хатуу хэлж чадна. Бас бизнес хийж байхдаа улс оронд ашигтай үйлдвэрүүдийг босгож, олон зуун хүнийг ажил амьдралтай нь залгуулсан. Түмний нүдэнд харагдахуйц төслүүдийг хэрэгжүүлсэн. Төрд ажиллах хугацаандаа ч улс орныхоо хөгжилд хэрэгтэй олон арван зүйл хийсэн гэдгээрээ бахархаж явдаг. Үүнийгээ би хаана ч хэлнэ. Би бизнес хийж байгаад улс төрд орж ирсэн нөхдөө, шударгаар өрсөлдөж хөл дээрээ боссон бизнесийн ертөнцийнхнөө ямагт хүндэтгэсээр ирсэн. Цаашид ч хүндэтгэж байх болно. Элдэв явган хэрүүл, илүү дутуу ярианд сонирхолгүй хүн. Тэгээд ч хүмүүс дайрах тоолонд босож гүйгээд хариу хэлээд явах шаардлага байхгүй.

Иракт гэнэт айлчилсан Америкийн ерөнхийлөгч Жорж Буш "Иракт байдал хэвийн болж байгаа тул "ойрын хугацаанд цэргээ гаргаж эхэлнэ. Гэхдээ Иракт алба хааж байгаа цэргийнхэн Вашингтоны улс төрчид болон хэвлэл мэдээллийнхний үйлдлээс үл нөхцөл байдлыг харгалзан өөрсдөө шийдвэр гаргана" гэж мэдэгдлээ. Уг нь түүнийг Иракт нэмэгдэл хүч оруулах тухай мэдээлэх байх гэж хүлээж байсан тул энэ мэдэгдэл гэнэтийн явдал болж чадав.

Буш Иракт долоон цаг байхдаа америк цэргүүдийн өмнө үг хэлж, Америкийн цэргийн удирдлага болон Иракийн Засгийн газрын төлөөлөгчид, түүний дотор Иракийн ерөнхий сайд Нури аль-Маликит, тэрчлэн Анбар хязгаар нутгийн омгуудын тэргүүн нартай уулзсан юм.
Буш анх удаа Иракаас америк цэргүүдийг гаргах тухай мэдэгдсэн ч хэдий хэмжээний цэргийг, хэзээ гаргахыг тодруулсангүй.

Өнгөрсөн сард Буш Иракт 30000 цэрэг нэмж илгээх тухай хүсэлт сенаторуудад тавьж байсан бол одоо Цагаан ордон бодлоо өөрчилжээ. Англичууд Бушийн хүсэлтийг үл хайхран Басраас гарсан явдал түүнийг их уурлуулсан гэдэг. Мөн түүний энэ шийдвэрт Конгресс дэх Ардчилсан намынхан, бас Бүгд найрамдах намын зарим нэртэй улс төрчдийн шахалт нөлөөлсөн бололтой.

Энэ хугацаанд УМБГ-ын мөрдөн байцаагчид дуулиан тарьсан энэ хэргийг хагас жил орчим шалгахдаа 14 тэрбум төгрөгийг Ц.Чимэдцэрэн ганцаараа үрж дуусгаагүйг тогтоогоод байгаа гэнэ. Шалгалтын явцад энэ дуулиант хэрэгт анхнаас нь нэр холбогдож байсан УИХ-ын гишүүн У.Хүрэлсүх, Т.Бадамжунай, Г.Занданшатар нар ч холбоотой болох нь тодорхой болж эхлээд байна. Тэд Солонгост казино хамт тоглодог байснаа хүлээсэн байна.

Манай цагдаагийнхан энэ хэргийг шалгах явцдаа Солонгосын хууль хяналтынхантай хамтран ажиллах санал тавьж Казиногийн бичлэгийг гаргаж өгөх хүсэлт тавьсан талаар манай сонин мэдээлж байсан. Учир нь казинод тоглосон л бол тухайн казиногийн бүх үйл явдлууд нууц камерт бичигддэг бичгдээгүй журамтай. Тэд шаардлагатай үед бичлэгийг интерполийнхон болон хууль хяналтын байгууллагынханд гаргаж өгдгийн дагуу манай цагдаагийнхан энэхүү бичлэгийг авсан ч бичлэг нь шаардлага хангахгүи байжээ.

Ингээд манай талаас дахин хүсэлт гаргаж, чанарын шаардлага хангах бичлэг явуулахыг хүсээд байгаа аж.

Ямартай ч шаардлага хангахгүй тэрхүү бичлэгт дээр дурьдсан эрхэмүүд бүгд байсан нь энэхүү хэргийн. учиг тайлагдаж эхэлжээ. Гэвч энэ хэргийн мөрдөн шалгах ажиллагаа дуусч прокурорт шилжихийн даваан дээр байцаагч нь хөлийнхөө шөрмөсийг таслаж, эмнэлэгт эмчлүүлэх болсноос энэ хэргийг дахин өөр нэг байцаагчид  шилжүүлэн эхнээс нь дахин хянаж эхэлсэн байна .Энэ хэрэгт Нийслэлийн прокурорын газрын хяналтын прокурор Ё.Сагсай хяналт тавин ажиллаж байгаа юм байна. Урьдчилсан байдлаар энэ хэрэгт холбогдон “Ганц худаг”-т хоригдож байгаа Ц.Чимэдцэрэн болон УИХ-ын гишүүн У.Хүрэлсүх, Г.Занданшатар, Т.Бадамжунай нарт ЭХТА-ийн 156 дугаар зүйлийн гуравт заасны дагуу яллах дүгнэлт үйлдээд байгаа аж. Энэ зүйл анги нь банкны ажилтан банкны хууль тогтоомжийг зөрчин шунахайн буюу хувийн ашиг сонирхлоор банкны болон мөнгөн хадгаламж, төлбөр тооцооны мөнгөн хөрөнгийг үрэгдүүлж, бусдад онц их хэмжээний хохирол учруулсан тохиолдолд оноодог хүндэвтэр гэмт хэргийн ангилалд багтдаг бөгөөд 5-8 жилийн ялтай аж.

Хамгийн сүүлийн байдлаар "Хадгаламж" банкны ахлах ня-бо Ц.Чимэдцэрэнгээс бүтүүмжилсэн хөрөнгийн хэмжээ 14 тэрбумд хүрч байгаа бөгөөд тэрээр мөрдөн байцаалтын ажиллагааны үеэр хохирлоо бүрэн барагдуулвал анх удаа гэмт хэрэг үйлдэж байгаа зэргийг нь харгалзан үзэж, өршөөгдөх магадлалтай байгаа юм байна.

МАХН-ын дарга М.Энхболд болон тус намын Ёс зүйн хороонд гэж хаягласан мэдэгдлийг дэлгэлээ. Тэнд итгэмгүй юмыг итгэлтэйгээр хөндөн тавьж, түүгээр ч зогсохгүй хүлээн авагчаасаа хариу тайлбар шаарджээ. Түүхэнд хамгийн удаан төр барьсан цорын ганцулс төрийн нам Монголын нийгмийг цус, нулимсанд хутгасаар байх эсэхээ есдүгээр сард болох Бага хурал, аравдугаар сард болох Их хурлаараа авч хэлэлцэнэ үү гэж бас тулгасан байх юм. МАХН-ын ялын тогтоол гэж андуурмаар энэхүү мэдэгдлийг Ардчиллын төлөөх залуу удирдагчдын зөвлөл гэгчээс гаргажээ. Ингээд мэдэгдлийг ямар нэгэн тайлбар, зүүлтгүйгээр хүргэе.

"МАХН Төр барих хугацаандаа Монгол Улсыг коммунист, тоталитор дэглэмийн дарангуйлалд оруулж, төрийн тогтолцоо, бодлого, эдийн засаг, монголчуудын өв уламжлал, үндэсний хэл соёлд их хохирол учруулж, Монголын түүхэнд мартаж боломгүй хар толбо үлдээсэн. Үүний тод жишээ нь 1922 оны үеэс Саж ламын хэргээр эхэлж, 1990 он хүртэл үргэлжилсэн цуст их хядлага юм. Төр баригч МАХН нь төр, нийгмийг шинэчлэх санал, санаачлага бүрээс татгалзаж, тэдгээр саналыг гаргасан Монголын шилдэг сэхээтнүүд, улс төр, нийгмийн зүтгэлтнүүд, үндэсний хөрөнгөтнүүд, үндэстний үзэлтнүүд, эрдэмтэд, соёл гэгээрлийн ажилтнууд, энгийн иргэдийг ч ялгалгүй цуст яргалал, хядлагын золиос болгосон. МАХН-ын Төв хороо, улс төрийн товчоо, улс төрийн байгууллага болох НАХЯ-аар дамжуулан эрүү шүүлтээр тамлан зовоож, нийтдээ 36 мянга гаруй хүнийг алж, 700 сүм хийдийг галдан шатааж, Монголын ард түмнийг сэтгэл санаа, биеийн зовиур, айдас хүйдэст хөтөлж байсан.

1962 онд үүдсэн Д.Төмөр-Очир, Ц.Лоохууз нарын хэргээс эхлээд шадар сайд агсан Ч.Пүрэвдорж, дэд бүтцийн сайд агсан С.Зориг, УИХ-ын гишүүн агсан О.Дашбалбар, УИХ-ын гишүүн агсан Ш.Отгонбилэг, УИХ-ын дарга агсан Л.Энэбиш, УИХ-ын гишүүн асан М.Зэнээ, УИХ-ын гишүүн агсан О.Энхсайхан, УБТЗ-ын орлогч дарга Н.Сүрэнжав, Зуучлах товчооны дарга агсан Д.Сүхбаатар нарын учир битүүлэг үхэл зэргээс харахад их хядлага ил, далд хэлбэрээр өнөө хүртэл үргэлжилж байж болзошгүй сэтгэгдэл төрүүлж байна. Дээрх харгис үйлдлүүдэд анх улс төрийн шинж давамгайлж байсан бол МАХН-ын дарга асан Н.Энхбаярын үеэс эхлэн улс төр, бизнес, хувийн ашиг сонирхол давамгайлсан аллагын шинжтэй болж өргөжсөн байна. МАХН, түүний урьдын болон эдүгээгийн удирдлага нь дээрх түүх, хэрэг явдлуудтай зайлшгүй түүхэн холбогдолтой учир бид дараах шаардлагуудыг тавьжээ.

МАХН нь өөрийн гишүүн У.Хүрэлсүхийг Ёрөнхийлөгч Н.Энхбаярыг дайрч доромжилсон хэргээр Ёс зүйн хороогоороо хэлэлцэж байсан билээ. Тэгвэл МАХН-ын Ёс зүйн хороо өөртөө ямар нэгэн харьяалалгүй (Монгол Улсын Ерөнхийлөгч нь аль нэг нам, хүчнээс хараат бус байдаг) хувь хүний харилцааны асуудлыг авч хэлэлцдэг шигээ үйл олон ард түмнийг хэлмэгдүүлэн, цус урсгаж их хядлага үйлдсэн хэргээ Ёс зүйн хороогоороо хэлэлцэж, шийдвэртэй хариу гарган өнгөрсөн бүхий л цаг үед үйлдсэн нүгэл бүрийнхээ төлөө Монголын ард түмэн, хэлмэгдэгсдийн ар гэрийнхнээс уучлалт гуйх ёстой. Их Чингис хааны 800 жилийн ойгоор Монголын ард түмэнд их хаанаараа бахархах сэтгэлийг өвлөн үлдээхээр санаачлан ажилласных нь төлөө үндэсний үзэлтнийг хяхан хавчигч МАХН-ынхан Д.Төмөр-Очирыг хэрхэн хилсдүүлж зайлуулснаа ард түмэнд үнэн шударгаар мэдэгдэж, үндэсний үзлийг хорин, монголчуудыг засаг захиргааны нэгжээр нь тараан бутаргаж байсан бодлогоо дэлгэх цаг болсон тул шаардаж байна. Монголд Ардчилсан нийгэм үүсэн бий болсон өнөө цагт ч их хядлага үргэлжилж байгаа гэж үзэж болох юм. Монголын ард түмний хайртай хүү С.Зориг, О.Дашбалбар, О.Энхсайхан, М.Зэнээ, Л.Энэбиш, Ш.Отгонбилэг, Монгол Улсын гавьяат нисгэгч Т.Сугар нарын амь насыг та бүхний болчимгүй үйлдэл, эрх мэдэл албан тушаалын сонирхол, шуналын тань золиос болж алтан амиа алдсан гэдэгт бид итгэлтэй байна. Тиймээс бид МАХН-аас өнөөх л улиг болсон элэгний хорт хавдар, гэнэтийн ослоор алтан амиа алдсан гэсэн шалтгааныг бус, хэргийг үнэн шударгаар илрүүлж, захиалгат аллага байж болох хэргүүдийн цаад эздийг Монголын нийт ард түмэнд сонордуулахыг шаардаж байна. С.Зориг агсаны амь эрсэдсэн хэргийг илрүүлнэ хэмээн сонгуулийн сурталчилгаандаа ашиглаж, улс төрийн шоу хийснийхээ хариуд хэргийг илрүүлэхэд манлайлан оролцож, "анхаарч ажиллана" гэх мэтийн аргацаасан үг бус, бодитой хариулт, эзэн холбогдогчийг нэрлэж, тэдгээрт хатуу ял оноохыг шаардаж байна" гэжээ.

Албан тушаалаа урвуулан ашиглаж, Хадгаламжийн банкнаас 12.4 сая ам.долларыг зувчуулсан Ц.Чимэдцэрэнгийн хэргийг цагдаагийн байгууллага шалгаж дуусч байгаа гэнэ. Тэрээр ахлах нягтлан бодогчийн ажилдаа туйлын дуртай "vнэнч" байсны шалтгаан нь их мөнгөний vнэр байсан нь баримтаар хөдлөшгvй нотлогдсон. Мөнгөний амтад хэт шунасан залуугийн булхайг илрvvлсэн "Чингэс хаан" банкны захирал С.Громов Төрийн өмчийн хорооныхныг залхааж буй аж.

Худалдаж авсан банкнаас нь олон сая ам. доллар сох дутсан болохоор "бараа"-гаа зарсан эзэнтэй нь ярихаас өөр аргагvй. Мөнгө нэхэх С.Громовын хvсэлтийг ямар нэгэн аргаар хурдхан барагдуулах талаар арга хэмжээ авч өгөхийг Төрийн өмчийн хорооныхон УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хороонд удаа дараа хvсэлт гаргасан боловч нааштай хариу сонсч чадаагvй гэнэ. Улс төрийн тоглолтуудыг илvvд vзсэн УИХ-ын гишvvдийн хувьд энэ асуудлыг хэлэлцэх цаг байгаагvй учраас Төрийн өмчийн хорооныхны хувьд дээшээ тэнгэр хатуу, доошоо газар хатуу гэгч болоод буй.

"Чингэс хаан" банкны захирал С.Громовын нэхэл хатуу зан, УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хорооныхны тоомжиргvй байдал Төрийн өмчийн хорооныхныг хvндэвтэрхэн байдалд оруулаад байгаа аж. Тиймээс Ц.Чимэдцэрэнгийн хэрэг хурдхан шийдвэрлэгдээсэй гэж залбирах нь холгvй байгаа бололтой. Төрийн банкнаас луйвардсан мөнгөөрөө Өмнөд Солонгост очиж, мөрийтэй тоглосныг нь цагдаа нар шалгаж тогтоосон. Ц.Чимэдцэрэнг Хадгаламжийн банкнаас луйвардсан мөнгөөрөө бvгдийг нь мөрийтэй тоглоомд vрсэн гэсэн яриа ч дагалдсан.

Сэтгэцийн өвчтэй л биш бол тэр их мөнгийг ганцаараа мөрийтэй тоглоомд урсэн гэдэгт олон хvн эргэлзэж байсан. Цагдаагийн байгууллагын ажилтнууд тvvний vл хөдлөх хөрөнгийн илрvvлж, дансалж эхэлсэн байна. Албаны эх сурвалжаас авсан мэдээллээр бол Ц.Чимэдцэрэн луйвардсан мөнгөө бvгдийг нь мөрийтэй тоглоомд цацчихаагvй бололтой. Тэрээр ашигт малтмалын хэд хэдэн лицензийг эзэмшихээс гадна Баянзvрх дvvрэгт орших "Хамелтон" зочид буудлын нууц ноёнтон гэх яриа байна.

Vvнээс гадна баар, зоогийн газар, жуулчны бааз гээд хэд хэдэн объектыг эзэмшдэг гэнэ. Хэдийгээр мөрийтэй тоглоомд "нугасгvй" нэгэн байсан ч гэлээ Ц.Чимэдцэрэн 2008 оны УИХ-ын сонгуульд Завхан аймгаас нэр дэвшихийг санаархаж байсан болохоор луйвардсан мөнгөөрөө vл хөдлөх хөрөнгө багагvй худалдаж авсан гэж гэрийнхэн нь болон найз нөхөд, танилууд нь мэдvvлсэн аж.

Төрийн мөнгөөр "гараа угааж" байхдаа найз нөхөддөө өгсөн vл хөдлөх хөрөнгvvдийг ч цагдаагийнхан олж тогтоосон сурагтай. Шvvхийн шийдвэр гараагvй тохиолдолд Ц.Чимэдцэрэнгийн нэр дээр данслагдсан эд хөрөнгийг зарж, борлуулах эрхгvй. Тиймээс Ц.Чимэдцэрэнгийг хэргийг шvvх хурлыг ойрын хугацаанд хийхээр төлөвлөсөн сураг байна. Шvvхээс шийдвэр гарсны дараа тvvний гэх хөрөнгийг зарж, борлуулж, Хадгаламжийн банкнаас дутсан мөнгийг нь төлvvлэх аж.

Нил мөрний дээгvvр салхи vргэлж урсгал сөрөн салхилдаг учир аль ч тал руу нь усан тээвэрт нэн чөлөөтэй тааламжтай нөхцөл бvрджээ. Өнөөгийн Каир хотын орчимд буй аврага хэдэн сац суврагыг Египтийн сvvлчин фараон нар босгожээ. Биентэйгээ өрсөлдөж улам vнэтэй улам өндөр, улам тансгийг босгож гарав. Одоогийн хэлээр хэлэх юм бол хэдхэн жилийн дотор улсынхаа бvх нөөц болон төсвөө бvрэн барсан гэсэн vг. Өөрөөр хэлбэл Египтийн төрийг Египтийн төр баригчид өөрснөө мөхөөсөн гэсэн vг. Боолчууд нь ч биш, гадны дайснууд ч биш.

Эртний Ром хэмээх домогт иргэншил яагаад гэнэт сөнөж орхив? Визгот, Хvн, Вандал, Герман, Сармат гээд vй олон дайсантай байсан ч тэдний хэн нь ч Ромыг дийлээгvй юм. Ром яагаад сөнөсөн тухай олон таамаг бий. Зугаа цэнгэл нь дэндсэн л гэж их ярьдаг. Хөнгөн цагаанаар хийсэн хэтэрхий их зvйл хэрэглэсээр байгаад нийтээр vргvйдсэн ч гэдэг. Тэр vед хөнгөн цагаан vнэтэй тансаг эдэд тооцогдож байж. Ром мөхөхийн vед арми нь мөнхийн дайсан Германаас ирсэн хөлсний цэргvvдээс бvрдэж байжээ. Юутай ч Ромын төрийг ромчууд өөрснөө мөхөөсөн. Ромоос хойш Европ мянган жил мухар сvсэгт баригдсан, соёлгvй, хөгжил дэвшилгvй бvдvvлэг vеийг туулсныг “харанхуй vе” гэж нэрлэдэг.

Хятадын тvvхэнд тохиосон хамгийн дэвшилтэт, тод төрийн нэг бол Мин династи юм. Дэлхийн тvvхэнд vнэхээр оршин тогтнож чадсан дөрөвхөн том эзэнт гvрний нэгэнд Мин улсыг Бзжинский оруулж тоолсон байдаг. Жэн Хэг тайганаар толгойлуулсан хэдэн мянган хөлөг онгоц дэлхийгээр хэрэн, испаничуудаас даруй 70 жилийн өмнө Америк тивийг нээж байлаа. Мин улс тухайн vедээ хvсвэл дэлхийг эзэлж чадахуйц хvчирхэг байв. Гэвч дотоод зөрчил, хий хардлага нь энэ улсыг хилээ тас хаахад хvргэж, хорвоогоос тусгаарлажээ. Улмаар дотроо ялзран, авилга учир тоймоо алдаж, хууль нь гууль болсоор эцэст ердийн нэг хулгайч дээрэмчин өөрийн бvлэгтэй ирж Бээжинг эзлэн энэ хvчирхэг гvрнийг унагажээ. Арга нь барагдсан цэргийн жанжингууд харь манж нараас тусламж гуйсан байна. Манж нар ирж дээрэмчдийг хөөсөн боловч өөрснөө гарсангvй Хятадыг тэр чигээр нь эзэлж орхилоо.


Тан, Сvн улсууд ч ийм байдлаар сөнөж байсан. Монголчуудын байгуулсан Юань гvрэнг унагасан хvн нь ердөө л нэг лам шvv дээ. Юань ийм л хэврэг болчихсон хэрэг. Хэн нэгнийг хаан болгох гэхээр эх нь эсэргvvцээд болгодоггvй байв. Учир нь хаан болсон хvн жилдээ хорлогдож vхдэг учир төрсөн vрээ харамлаж буй нь тэр. Юанийн сvvлчийн хаан Тогоонтөмөрийн хvv эцгийнхээ эсрэг хуйвалдааныг толгойлж байв. Хээл хахууль, авилга ч замаа алдсан. Чингисийн удмынхны бусад гvрнvvд ч авилга хээл хахууль, дотоод зөрчлийнхээ золиос болон унасан. Ил хаадын улс л гэхэд хаан болгон нь архиндаа тvлэгдэн хар залуугаараа vхэж байв.

Ойрын олон жишээ ч бий. Шах Пахлавигийн vед Иран маш баян хvчирхэг гvрэн болж байлаа. 1980 он гэхэд хөгжлийн төвшингөөр Английн зиндаанд очно гэж төлөвлөж байсан юм. Харин энэ он болохоос жилийн өмнө шашны тулгар vзэлтнvvдийн орчин vеийн Ираныг эзлэн хөгжлийн төвшинг нь эгшин зуур хэдэн зуунаар ухрааж орхив. Шахын дэглэм авилга, хээл хахуульдаа идэгдсэн байсан нь ард олны дургvйцлийг хvргэж эцэст нь сайжруулах гэсэн биш улам дордуулан vндэсний эмгэнэлт vетэй золгож орхилоо. Африкийн хамгийн том улс Нигери газрын тосны асар их баялагтай болсноор угийн угаавч хар ухамсар дорой нийгэм авилгадаа улам идэгдэн Төр нь жил болгон уг vндсээрээ солигдоно. Өөрөөр хэлбэл жил болгон төр нь мөхдөг гэсэн vг. Зөвлөлт төрийг гэнэт сөнөнө гэж хэн бодох билээ? Хагас зуун жил vргэлжилсэн хvйтэн дайн дийлээгvй л юмдаг. Нийгмийн шудрага бус байдалд илэрхий дургvйцсэн ард тvмэн “өөрчлөн байгуулна” гэсэн уриаг уухайлан хvлээж авснаар vл барам тун удалгvй ерөөс ийм төрийн оршин байх нь утгагvй болохыг ойлгожээ. Зөвлөлт төр өөрөө өөрийгөө идсэнээр дэлхий коммунизмаас эгнэгт чөлөөлөгдсөн билээ.

Олон гvрэн гадны халдлагын золиос болон сөнөж байсаан. Гэвч бараг ихэнх тохиолдолд өөрснөөс нь болж байв. Дунд Азид эгнэшгvй хvчтэй байсан Сартуул гvрнийг Чингис хаан ядах юмгvй цохисон нь дотоодын зөрчлийн уг шалтгаантай байв. Мохамед хааны эх хатан, шадар туслахууд нь, хvv Жалил ад Дин нар байнга зөрчилдөн алалдана. Эцэст нь догшин Чингисийн элч энгийн худалдаачдыг алсан төдийгvй, уучлал гуйлгуулахаар очсон элчийг нь доромжлон өджээ. Харийнхантай тулалдах цэргээ булаацалдан олон хэсэг болгож улам хэврэг болгожээ. 3-р Райх шиг хvчирхэг гvрэн Европт байтугай дэлхийд байсангvй. Германаас бусад нь хvн биш гэсэн Гитлерийн vзлээр зэвсэглэсэн Герман улс бvх дэлхийг өөрийнхөө эсрэг хандуулжээ. Напалеон хэчнээн аугаа байгаад өөрийнхөө эсрэг бvх Европыг босгож орхисон.

Нийгэм дахь шудрага бус байдал, vvний гадаад илрэл болсон авилга хээл хахууль нь ард олны дургvйцлийг хvргэснээр төр хэврэгшдэг бололтой. Унтарч буй дэн бахдмалдагийн нэгэн адил дотроосоо ялзарч буй төр улам улаандаа гарч тэр хэрээрээ улам эх оронч, ард тvмэнч, шудрага ёсч уриа лоозондоо дарагдана. Төрийг төлөөлж буй хэсэг нь живж буй онгоцноос амжиж юм гаргаж буй мэт даах хэрээрээ төрөө дээрэмдэн уралдаж гэр рvvгээ зөөцгөөнө. Төр их төлөв өвдөж нас бардаг.

0.Блогчид бол жинхэнэ мангасууд ...

Тиймээ блогчид бол жинхэнэ секс машин сексийн хаан секс бөмбөг сексийн мэргэжилтнvvд байдаг гэж худлаа хэлээд яахав. Хvн болгон адилгvй хvлэг болгон жороогvй гэдэгчлэн өөр өөрийн хэмжээндээ л байдаг байх. Намайг гvйцэх хvн энэ тал дээр харин байвал хэлээрэй. Чаддаг юм бол vзэлцэж болно шvv гэжийгаа... хэхэх